Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
i św. Marcina

Klasztor pocysterski (OCist.)

Diecezja Zielonogórsko-Gorzowska

Paradyż to dawna nazwa obecnego Gościkowa, w którym w 1230 roku wojewoda poznański Mikołaj Bronisz osadził zakon cystersów, oddając im wieś, aby założyli nowe opactwo. Wówczas nastąpiła zmiana nazwy Gościkowa na Paradisus Matris Dei, od której utworzono polską nazwę – Paradyż.
Król Władysław Łokietek w 1327 roku wydał specjalny dokument, na mocy którego Paradyż przeszedł pod opiekę króla Polski. Klasztor odegrał dużą rolę w utrzymaniu polskości na tych terenach. Budowę kościoła i klasztoru rozpoczęto w 1234 roku, a ukończono w drugiej połowie XIII wieku. Ważniejsze przebudowy przeprowadzono w XVI i XVII wieku.
Historia miejsca sięga odległych czasów średniowiecza. W 1230 roku rycerz Mikołaj Bronisz, herbu Wieniawa, podpisał akt darowizny, na mocy którego tereny przeszły w ręce opata cystersów i braci zakonnych z Lehnina w Brandenburgii. W roku 1234 poznański biskup Paweł polecił rozpoczęcie budowy nowej świątyni pw. św. Marcina. Rok później wyrażono zgodę na założenie we wsi Gościchowo filii zakonnej. I tak na rok 1236 datuje się początek działalności klasztoru Wniebowzięcia NMP, który prowadziło wówczas 12 mnichów i opat. Wieś, znana do tej pory jako Goscichowo, otrzymała nazwę Paradisus Matris Dei, z czego z czasem utworzona została nazwa polska – Paradyż. Cystersi zaczęli sprowadzać tu osadników niemieckich, ale na mocy postanowienia sejmu w Piotrkowie Trybunalskim z 1538 roku, stanowisko opata zarezerwowano dla Polaków. Tereny i włości należące do opactwa powiększały się w zawrotnym tempie. W roku 1534 w posiadaniu zakonu znajdował się znaczący majątek – około 21 wsi. Dawało to opactwu spore dochody, co umożliwiało rozbudowę kościoła i klasztoru, a także utrzymanie go.
Kościół przebudowano po pożarze w 1722 roku nadając mu charakter późnobarokowy, który przetrwał do czasów współczesnych. Po rozbiorach Polski rząd pruski upaństwowił dobra opactwa, a w 1834 roku zlikwidował klasztor. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na wysokiej klasy artystycznej ołtarz główny z 1739 roku z rzeźbionymi figurami i obrazem Wniebowzięcia NMP. Pośród cennej kolekcji obrazów z XVII i XVIII wieku znajduje się przedstawienie fundacji opactwa przez Bronisza oraz wyobrażenie bitwy z Tatarami w 1241 roku pod Legnicą, w której fundator poległ. Do znanych należy również XVII-wieczny wizerunek Matki Boskiej Paradyskiej, który jest obiektem częstych pielgrzymek. Zwiedzanie muzeum, połączone ze zwiedzaniem zabytkowego kościoła, możliwe jest przez cały tydzień w godzinach od 9.00 do 17.00 z wyjątkiem godzin przedpołudniowych we wtorek i niedzielę. Za muzeum odpowiedzialny jest jeden z alumnów Seminarium Duchownego.
Muzeum mieści się w poklasztornym zespole cysterskim, który jest cennym, XIII-wiecznym obiektem zabytkowym, składającym się z kościoła, klasztoru i przyklasztornego ogrodu z ekspozycją rzeźb. Historyczne wnętrza wraz z ich eksponatami wprowadzają zwiedzających w wyjątkową atmosferę Paradyża sprzed kilkuset lat. W muzeum zobaczyć można pamiątki historyczne jakie pozostawili po sobie cystersi paradyscy. Są to przede wszystkim cenne starodruki z XVII i XVIII wieku, pozostające do dziś w zbiorach paradyskiej biblioteki. Wymienić należy Torę – pięcioksiąg Mojżesza, Dzieła Tomasza z Kempis, „Roczne dzieje kościelne" Piotra Skargi oraz różnego rodzaju księgi liturgiczne. Na wystawie znajdują się także zabytkowe monstrancje, naczynia i stroje liturgiczne, m.in. barokowa pozłacana monstrancja z przełomu XVII i XVIII wieku, bogato zdobiony krzyż procesyjny w stylu barokowym z XVII wieku, wczesnobarokowy pojemnik na wodę do obmycia rąk przed sprawowaniem liturgii, szaty liturgiczne z tego samego okresu, jak również zrekonstruowane stroje dawnych cystersów. W muzeum można zobaczyć relikwiarze świętych Kościoła katolickiego wypożyczone z kolekcji przyklasztornego kościoła, która należy do bogatszych w skali Polski. Cennym uzupełnieniem jest kolekcja obrazów. Na ścianach wiszą m.in.: obraz pędzla J. C. Schafflera z przełomu XVII/XVIII wieku Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, którego wierna replika znajduje się w ołtarzu głównym paradyskiego kościoła, Życiorys św. Bernarda z Clairvaux – dzieło nieznanego malarza z XVII wieku oraz płaskorzeźba Sądu ostatecznego Herkulesa Christiana z XVIII wieku.
W Paradyżu odbywa się festiwal muzyki dawnej. Festiwal zyskuje coraz większe uznanie i można już śmiało powiedzieć, że gości międzynarodowe sławy.